ترانه ساری گلین یکی از ترانه های فولکلور آذربایجانی است که در میان آذربایجانی های ایران، جمهوری آذربایجان و عراق و ترکیه و نواحی قفقاز روسیه طرفداران بسیار دارد و بارها اجرا شده است. در ترکیه شعر این ترانه با تغییراتی (فرض کنید ویرایش ارزروم) اجرا شده است.
در مورد قدمت و تاریخچه این ترانه روایت بسیار است، بعضا قدمت آن را به دوران پیش از اسلام (زمان آیین مهرپرستی) برمی گردانند و منظور از عروس طلایی را همان خورشید می دانند.بویژه که رقص مخصوص (ویدئو) این ترانه همراه با ظرافتهای خاصی است که نوعی حالت نیایش و در عین حال جلوه گری را مطرح میکند. بعضی هم قدمت آن را کمتر و در حد 4-5 قرن می دانند.
پرفسور عباسقلی نجف زاده، مسوول مرکز پژوهشهای کنسرواتور ملی آذربایجان این احتمال را مطرح می کند که شعر توسط اسماعیل ختایی (تخلص شعری شاه اسماعیل صفوی) سروده شده است.عده ای محققین هم زمان سرودن ویرایش ارزروم را قرن 16 و زمان اشغال موقت ارزروم توسط دولت روسیه ، می دانند. برای اطلاع از سایر روایتها اینجا (به زبان ترکی آذربایجانی) را ببینید.
از لحاظ مفهوم، واژه «ساری» Sarı در متون مختلف ادبی ترکی، برای رساندن تعابیر بسیاری استفاده شده مانند بزرگ، کوه،زیبا و ظریف، احساس برانگیز ، گرما بخش و طلایی و غیره. می بینید که تمام این معناها در عین تفاوت، یک بار تحسین کننده در خودشان پنهان دارند که ارتباط نزدیکی با روانشناسی رنگ زرد دارد.
حالا بهتر است تعدادی از اجراهای مختلف این ترانه را باهم ببینیم و بشنویم:
اجراهای مختلف :
یاووز بینگول (توصیه می شود)
حسین علیزاده و جیوان گاسپاریان (ترکی-ارمنی-فارسی)
موسیقی بدون کلام ساری گلین (صوتی، فرمت او-جی-جی Ogg )
در این صفحه ویکی پدیا هم اجراهای مختلفی از ترانه ساری گلین در کادرهای کنار مقاله جمع آوری شده اند که می توانید در همان صفحه آنها را گوش کنید. اگر اجراهای بهتری هم سراغ دارد، لطفا اطلاع دهید تا این مجموعه را کاملتر کنیم.
متن ترانه به ترکی آذربایجانی (خط لاتین و خط عربی) و ترجمه آن به فارسی را هم ببینید: {راهنمای خط آذربایجانی}
متن ترکی آذربایجانی (خط لاتین)
SARI GƏLİN
Saçın ucun hörməzlər,
Gülü sulu (qonça) dərməzlər,
Sarı gəlin.
Bu sevda nə sevdadır
Səni mənə verməzlər
Neynim aman, aman
Neynim aman, aman
Sarı gəlin
Bu dərənin uzunu,
Çoban qaytar quzunu, quzunu,
Bu dərənin uzunu,
Çoban qaytar quzunu, quzunu.
Gün ola mən bir görəydim,
Nazlı yarımın üzünü.
Neynim aman, aman,
Neynim aman, aman,
Sarı gəlin.
(Aşıq ellər ayrısı
Şana tellər ayrısı
Ayrısı bir günü dözməzdim
Oldum illər ayrısı
Neynim aman aman
Neynim aman aman
Sarı Gəlin)
قسمتهای داخل پرانتز در بعضی اجراها موجود است و در برخی نه.
هرچند خواندن و نوشتن به خط لاتین آذربایجانی قاعده مند تر و راحت تر است، اما ممکن است بعضی دوستان با خواندن الفبای عربی راحت تر باشند. بنابراین این متن را به خط عربی نیز درج می کنیم.
متن ترکی آذربایجانی (خط عربی)
ساری گهلین
ساچین اوجون هؤرمهزلهر
گولو سولو (قونچا) دهرمهزلهر
ساری گهلین
بوسئودا نه سئودادیر ؟
سهنی مهنه وئرمهزلهر
نئیلیم آمان ، آمان
ساری گهلین
بو دهره نین اوزونو،
چوبان قایتار قوزونو،
نة اوْلا بیر گون گؤرهم
نازلی یاریمین اوزونو
نئیلیم آمان ، آمان
ساری گهلین
عاشیق ائللهر آیریسی،
شانا تئللهر آیریسی،
آیریسی بیر گونونه دؤزهمهزدیم؛
اوْلدوم ایللهر آیریسی
نئیلیم آمان ، آمان
ساری گهلین
ترجمه فارسی
عروس طلایی
سر رشته گیسوان را نمی بافند
گل را وقتی نورسیده و تر باشد نمی چینند
عروس طلایی
این عشقی چه عشقی است؟
تو را که به من نمی دهند
چه کنم؟ امان، امان
چه کنم؟ امان ، امان
عروس طلایی
چه طولانی است این دره (اشاره به جدایی؟)
چوپان، بره را پس بده
چه طولانی است این دره
چوپان، بره را برگردان
روزی می رسد که من هم ببینم
چهره معشوقه کرشمه گر خود را؟
چه کنم؟ امان امان
چه کنم؟ امان امان
عروس طلایی
منابع:
ویکی سورس آذربایجانی – بلاگ ساری گلین – ویکی پدیای آذربایجانی – ویکی پدیای انگلیسی – یوتیوب
